+90 (312) 232 33 93 / 231 70 92
·
avmehmettoprak@nasuhhukuk.com
·
Pzt - Cts 09:00-18:00
009091
Ziyaretçi Sayısı : 9091

İCRA İFLAS HUKUKUNDA MENKUL HACZİ “EV HACZİ” “KONUTTA HACİZ” “TAŞINIR HACZİ” “EŞYA HACZİ”

Takibin kesinleşmesiyle alacaklının talebi üzerine, İcra Müdürlüğü tarafından borçlunun hak ve alacaklarına haciz konulur.

İcra İflas Hukukunda haciz denilince akla ilk gelen ve en çok tartışma konusu olan haciz şekli menkul haczi kapsamında borçlunun ikametindeki eşyaların haczi işlemidir. bir diğer ismiyle ev haczi dediğimiz, borçlunun evinde veya iş yerinde uhdesinde bulundurduğu eşyaların haczi işlemidir. Alacağını nakden tahsil edemeyen alacaklı tarafın sıkça başvurduğu bir haciz yoludur.

İcra İflas Kanunun 85.maddesi taşınır ve taşınmaz malların haczine ilişkindir. Kanun maddesinde “Borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır mallarıyla taşınmazlarından ve alacak ve haklarından alacaklının ana, faiz ve masraflar da dâhil olmak üzere bütün alacaklarına yetecek miktarı haczolunur” denilmektedir. Avukat Mehmet TOPRAK

a)Haciz Ne Zaman Yapılabilir?

İcra İflas Kanunun 51.maddesindeki düzenlemede, “Güneşin batmasından bir saat sonra ile güneşin doğmasından bir saat önceye kadarki devrede (Gece vakti) ve tatil günlerinde takip muameleleri yapılamaz. Ancak, gece iş görülen yerlerde gece vakti hâsılat haczi mümkündür. Tatil günlerinde haciz ve tebligat yapılabileceği gibi muhafaza tedbirleri de alınabilir. Borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti dahi haciz yapılması caizdir” denilmektedir.Ayrıca, yasada haciz yapılamayacağı belirtilen zaman diliminden önce başlayan haciz işlemi sonuçlandırılır. Avukat Mehmet TOPRAK

b)Haciz Borçlunun Yokluğunda da yapılabilir mi? 

Toplumda yanlış değerlendirilen başka bir husus da borçlunun adresinde bulunmaması veya kapının kapalı olması durumunda haczin yapılamayacağıdır.

Haciz borçlunun yokluğunda da yapılabilir. Kural olarak haciz mahallinde alacaklının da borçlunun da bulunma zorunluluğu yoktur, Borçlunun yokluğunda haciz mahallinde hazır bulunan tebligata ehil kişiler huzurunda yapılabileceği gibi kimsenin olmaması durumunda da yapılabilir. İcra Müdürü gerektiğinde, çilingir marifetiyle kapıyı açtırıp haciz işlemi yapabilir. İcra Müdürü zor kullanarak kapıyı açtırmadan evvel bir yanlışlığa ve mağduriyete neden olmamak için öncelikle çevrede bir araştırma yapar, komşularının ve bilhassa bina yöneticisinin bilgisine başvurur, tebligatın da bu adrese yapıldığını teyit ederse adreste haciz işlemi yapabilir, zira İcra Müdürünün haciz talebini reddetme yetkisi bulunmamaktadır. Avukat Mehmet TOPRAK

Konuya dair Yargıtay Kararlarını bilgilerinize sunuyorum…… Alacaklı tarafından ….4. İcra Müdürlüğü’nün 2013/10957 Esas sayılı takip dosyasından yürütülmekte olan kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibinde alacaklının, borçlunun, ”… Mah., … Bulvarı, No:16/11….” şeklindeki adresinde kapının kilitli olması halinde çilingir vasıtasıyla açılarak haciz ve muhafaza işlemi yapılmasına yönelik … 3. İcra Müdürlüğü’nün 2015/4104 Talimat sayılı dosyasına haciz talimatı yazılması talebinin, icra müdürlüğünce, daha önce talimat icra dairesince, bildirilen adrese menkul haczi için gidildiğinde, borçlunun adreste yaşamadığı tespit edildiğinden bahisle reddedilmesi üzerine alacaklının anılan icra müdürlüğü kararının iptali istemiyle icra mahkemesine başvurduğu, mahkemece şikâyetin reddine karar verildiği görülmektedir.


            İİK’nun 80. ve müteakip maddeleri uyarınca; icra müdürü, borçlunun gösterilen adresinde talep üzerine gerektiğinde kilitli yerlerin (ev ya da işyeri kapısı) çilingir vasıtasıyla açtırılması suretiyle haciz işlemini yapmak zorundadır. Bir başka anlatımla, anılan yasal düzenlemelerde, icra müdürüne, alacaklının haciz isteminin yerine getirilmesi konusunda takdir yetkisi tanınmamıştır. Bu durumda, haciz yapılan yerde 3. kişi bulunduğu ve istihkak iddia edildiği takdirde, icra müdürü tarafından beyanları zapta geçirilip, İİK’nun 96. ve bunu izleyen maddelerdeki prosedürün uygulanması gerekir. Avukat Mehmet TOPRAK

Somut olayda da, icra müdürlüğünce; alacaklının gösterdiği adreste, haciz ve muhafaza işleminin yapılması yönünde haciz talimatı yazılmasına karar verilmesi gerekirken, ”haciz mahallinin borçluya ait olmadığının tespit edildiğinden” bahisle talebin reddedilmesi doğru değildir. Zira, yukarıda belirtildiği şekilde, icra müdürünün haciz uygulamasından sonra 3. kişinin istihkak iddiasında bulunması mümkün olup, icra müdürlüğü kararında yer alan, haciz istenen adresin borçluya ait olmadığı yönündeki gerekçe, ancak, istihkak davası sırasında tartışılıp değerlendirilebilecek hususlardandır.


O halde, mahkemece, şikâyetin kabulüne karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirmeyle, istemin reddi yönünde hüküm tesisi isabetsizdir. Avukat Mehmet TOPRAK

Alacaklının temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İİK’nın 366. ve HUMK’un 428. maddeleri uyarınca BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, ilamın tebliğinden itibaren 10 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 17/01/2017 gününde oy birliğiyle karar verildi. (YARGITAY 12. HUKUK DAİRESİ ESAS 2016/17335 KARAR 2017/440)…… Avukat Mehmet TOPRAK

c)Borçlunun Evdeki Tüm Eşyası Haczedilebilir mi?

Kural olarak borçlunun her türlü mal ve haklarının haczi mümkündür.

2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nda 2012 yılında yapılan değişiklikle birlikte borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu eşyaların haczedilemeyeceği düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre, borçlunun evindeki temel ihtiyaçları için gerekli olan ev eşyaları haczedilemeyecektir. Örneğin televizyon, buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi gibi eşyalar temel ev eşyaları niteliğinde olup aile bireylerinin yaşamı için gerekli olduğundan bu eşyalar haczedilemez. Ancak bu eşyaların birden fazla olması halinde durum değişecektir. Kanun koyucu bu eşyaların birden fazla olması halinde yalnızca birinin haczedilemeyeceğini belirtmiştir. Örneğin borçlunun evinde iki tane buzdolabı, üç tane televizyon bulunması halinde bunlardan yalnızca bir televizyon ve bir buzdolabı ev sakinlerinin kullanımında kalması amacıyla haczedilemeyecek kalan iki televizyon ve bir buzdolabı haczedilebilecektir. Birden fazla olan eşyadan ekonomik olarak daha değerli, haczi ve satışı daha kolay olan eşyalar haczedilmelidir.

Yapılan kanun değişikliğinden sonra kamuoyunda “eve haciz yapmak yasaklandı” gibi yanlış bir algı yer etmiştir. Alacaklı ödeme emrinin kesinleşmesiyle birlikte borçlunun evine haciz yapılmasını talep edebilir. Bunun önünde hukuken bir engel bulunmamaktadır. Ancak alacaklının eve haciz yapması durumunda evde bulunan lüzumlu ev eşyaları haczedilemeyecektir. Bunun dışında yukarıda da belirttiğimiz gibi borçlunun evinde aynı eşyadan iki tane olması durumunda alacaklı bunlardan birini haczedebilir, evde para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika süs eşyası bulunduğu takdirde bunları da haczedebilir. Borçlunun evindeki süs eşyası lüzumlu eşya olarak görülmediğinden haczi mümkündür. 

Bu konu hakkındaki Yargıtay kararından alıntı yapmak isteriz:“… 6352 Sayılı Yasanın 16. maddesi ile değiştirilen 2004 Sayılı icra İflas Kanunu’nun 82. maddesinin 1. fıkrasının 3. bendi uyarınca; para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu olan eşya haczedilemez. Ancak aynı amaçla kullanılan birden fazla eşya olması halinde bunlardan birisinin haczi mümkündür.

Bu düzenlemenin gerekçesinde; alacaklı ile borçlu arasındaki menfaat dengesinin sağlanması, temel hak ve özgürlüklerin korunması, haczinde ekonomik yarar bulunmayan ya da muhafazasında ve satışında güçlük çekilen eşyaların hacizlerinin önlenmesinin amaçlandığı ve borçlu ile aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için gerekli her türlü eşyanın haczedilemeyeceğinin hükme bağlandığı belirtilmiştir. İİK’nun 85 /son maddesinde ise “haciz koyan memur, borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle mükelleftir” düzenlemesine yer verilmiştir.

Kural olarak borçlunun her türlü mal ve haklarının haczi mümkündür. Haczedilmezlik iddiasında bulunabilmek için, İcra iflas Kanunu’nda ya da özel kanunlarda hüküm bulunması gerekir. Asıl olan borcun ödenmesi, bir diğer ifade ile alacaklının alacağına kavuşması olup, haczedilmezliğe ilişkin düzenlemelerin bu bağlamda dar yorumlanması gerekir. Diğer yandan, haczin amacı, borcun tahsilinin sağlanması olup borçluyu taciz etmek ya da baskı kurarak ödemeye zorlama maksadıyla haciz yapılmamalıdır. Aksine davranış başta İİK’nun genel mantığına ve 85 /son maddesi hükmüne açıkça aykırılık teşkil edeceği gibi, temel hak ve özgürlüklerin korunması ilkesine de ters düşer. Nitekim ev eşyasının haczi halinde bu eşyanın muhafazası güç olup çoğu zaman satılamamakta, satılmaları halinde ise satış bedeli haciz ve muhafaza masraflarını dahi karşılamamakta ve dolayısıyla alacağın tahsiline müspet yönde herhangi bir katkısı da bulunmamaktadır. Bu halde yapılan haciz işleminde ekonomik yarar bulunmadığı gibi, haczin yalnızca borçluyu ve doğal sonucu olarak aile bireylerini taciz etmekten öte bir yarar sağlamadığı da görülmektedir.

Buna göre ev eşyası yönünden, İİK’nun 82/1-3 maddesinde yer alan haczedilmezliğe ilişkin düzenlemenin genel kuralın aksine geniş yorumlanması gerektiği kabul edilmelidir. 6352 Sayılı Yasanın 16. maddesinin gerekçesi de bu görüşü destekler niteliktedir. Bütün bu açıklamalar ışığında, kural olarak ev eşyasının haczedilemeyeceği, ancak aynı amaca hizmet eden birden fazla eşya var ise birisinin haczedilebileceği kabul edilmelidir.

Böyle bir durumda pek tabidir ki muhafazası ve satışı zahmetsiz olan, taliplisi fazla olan eşyalar haczedilmelidir. Ancak lüzumlu olmayan ev eşyaları için de haczedilmezlik kuralı uygulanmamalıdır. Burada lüzumlu olan eşyadan ne anlaşılması gerektiğinin üzerinde de durulması gerekir. Mütevazı bir hayat standardının sürdürülebilmesi ve içinde bulunulan sosyal statünün asgari koşullarının muhafazasını temine yarayan, borçlunun yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya lüzumlu eşya olarak kabul edilmelidir. Lüzumlu eşyanın değeri ise pek fahiş olmadığı sürece haczedilmezlik şikayeti dinlenmelidir…” Yargıtay 12.Hukuk Dairesinin 17.04.2015 tarih,2015/1100 Esas, 2015/10128 Avukat Mehmet TOPRAK

5-HACZİ CAİZ OLMAYAN MALLAR

İcra ve İflas Kanunu, madde 82: Haczi caiz olmayan mallar ve haklar:(Değişik madde: 18/02/1965 – 538/46 md.): Aşağıdaki şeyler haczolunamaz:

  1. Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar,
  2. (Değişik bent: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) Ekonomik faaliyeti, sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya,
  3. (Değişik bent: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu eşya; aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan biri,
  4. Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi ve çift hayvanları ve nakil vasıtaları ve diğer eklenti ve ziraat aletleri; değilse, sanat ve mesleki için lüzumlu olan alet ve edevat ve kitapları ve arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük nakliye erbabının geçimlerini temin eden nakil vasıtaları,
  5. Borçlu ve ailesinin idareleri için lüzumlu ise borçlunun tercih edeceği bir süt veren mandası veya ineği veyahut üç keçi veya koyunu ve bunların üç ay lık yem ve yataklıkları,
  6. Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları ve borçlu çiftçi ise gelecek mahsül için lazım olan tohumluğu,
  7. Borçlu bağ, bahçe veya meyva veya sebze yetiştiricisi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan bağ bahçe ve bu sanat için lüzumlu bulunan alet ve edevat,

Geçimi hayvan yetiştirmeye münhasır olan borçlunun kendisi ve ailesinin maişetleri için zaruri olan miktarı ve bu hayvanların üç aylık yem ve yataklıkları,

  1. Borçlar Kanununun 510 uncu maddesi mucibince haczolunmamak üzere tesis edilmiş olan kaydı hayatla iratlar,
  2. Memleketin ordu ve zabıta hizmetlerinde malul olanlara bağlanan emeklilik maaşları ile bu hizmetlerden birinin ifası sebebiyle ailelerine bağlanan maaşlar ve ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen uçuş ve dalış tazminat ve ikramiyeleri,

Askeri malullerle, şehit yetimlerine verilen terfi zammı ve 1485 numaralı kanun hükmüne göre verilen inhisar beyiye hisseleri,

  1. Bir muavenet sandığı veya cemiyeti tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hallerde bağlanan maaşlar,
  2. Vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak mutazarrırın kendisine veya ailesine toptan veya irat şeklinde verilen veya verilmesi lazım gelen paralar,
  3. (Değişik bent: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) Borçlunun haline münasip evi,
  4. (Ek bent: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) Öğrenci bursları.
  1. Medeni Kanunun 807 nci maddesi hükmü saklıdır. 2, 3, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bendlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması haline münhasırdır.

(Ek fıkra: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) Birinci fıkranın (2), (4), (7) ve (12) numaralı bentlerinde sayılan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı, ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılır.

(Ek fıkra: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir.

Haczedilmezliğin istisnalarından biri de, takibe konu borcun eşya bedelinden doğması halinde bu mallar da haczedilebilecektir. Uygulamada çokça karşılan bir durumdur. Örneğin borcun kaynağının borçlunun bir mağazadan almış olduğu televizyon borcu olması durumunda bu televizyon haczedilebilecektir.

Avukat Mehmet TOPRAK

     Ankara Barosu – 2019